Do kolekcji krakowskiego Muzeum Lotnictwa Polskiego dołączył długo wyczekiwany samolot Aviata GM-1 „Gniady”. To niezwykły okaz reprezentujący polską myśl techniczną, zapał konstruktorski i niesprzyjające warunki ekonomiczno-historyczne.
Tych samolotów wyprodukowano zaledwie dwa. I właśnie jeden z nich kupiony przez Muzeum od Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej już niedługo będzie można oglądać. Projekt „Gniadego” powstał w latach 1988–1989. Jego twórcą jest inż. Edward Margański. Jego przeznaczeniem miało być specjalistyczne holowanie szybowców. Tak powstała maszyna o bardzo dobrych osiągach – dużej prędkości wznoszenia, kluczowej przy holowaniu szybowców. Prototyp (SP-PBN) został oblatany 26 kwietnia 1995 r. przez Tadeusza Dunowskiego. W kolejnych miesiącach samolot przeszedł próby w locie oraz eksploatację testową, m.in. na górze Żar. Do końca 1997 r. zakończono podstawowy program prób w locie oraz testy holowania szybowców. Całość badań i prób trwała aż do 2001 roku. Mimo tego samolot nigdy nie wszedł do produkcji seryjnej – powstały jedynie dwa egzemplarze.
Samolot, który już niedługo będzie można oglądać w muzeum był zgodnie z jego przeznaczeniem holownikiem szybowców. Regularnie wykorzystywany był do 2006 r. Później wycofano go z użytkowania i przez lata stał zapomniany w warszawskim aeroklubie, gdzie ulegał powolnej degradacji i częściowej dekompletacji. Przed całkowitym zniszczeniem uratowali go członkowie Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej. Samolot w częściach został przetransportowany do Piotrkowa Trybunalskiego i tam rozpoczął się żmudny proces odbudowy. 21 września 2021 r., po 15 latach przerwy, „Gniady” ponownie wzbił się w powietrze. Oblotu dokonał instruktor Waldek Wegner. To wydarzenie było nie tylko sukcesem technicznym, ale także symbolicznym przywróceniem do życia jednego z najrzadszych polskich samolotów.
Oprac. Agnieszka Góralczyk
Foto: Muzeum Lotnictwa Polskiego (muzeumlotnictwa.pl)
