Zawsze mnie fascynowała i będzie nadal przyroda oraz literatura i sztuka poświęcona florze i faunie. Artyści mają dar obserwacji i uważności na „braci mniejszych” – jak to mówił św. Franciszek z Asyżu. Można byłoby snuć wielogodzinne opowieści na ten temat – Juliusz Kossak, malarz zafascynowany końmi, Alfred Wierusz-Kowalski wywodzący się z Suwałk i też pasjonat koni, które uwielbiam, a także darzę sympatią Suwalszczyznę (tę po stronie polskiej, jak i litewskiej, bo to jeden region geograficznie i też historycznie). Jednak dziś przekornie o dzikach, czyli fauna.
Zacznę od fenomenalnego tekstu Jana Brzechwy „Dzik jest dziki, dzik jest zły” oraz konotacji związanej z „Akademią Pana Kleksa” i genialnym wykonaniem piosenki Piotra Fronczewskiego (muzycznie głos: baryton głęboki albo bas i jak to w sztuce – zdania są podzielone jaki głos, pozostawmy to fachowcom :); kompozycja – Andrzej Korzyński – czasem największe postaci stoją w cieniu, więc staram się te postaci upamiętnić):
Proszę państwa, oto miś.
Miś jest bardzo grzeczny dziś,
Chętnie państwu łapę poda.
Nie chce podać? A to szkoda!
.
Rudy ojciec, rudy dziadek,
Rudy ogon – to mój spadek,
A ja jestem rudy lis.
Ruszaj stąd, bo będę gryzł.
.
Dzik jest dziki, dzik jest zły,
Dzik ma bardzo ostre kły.
Kto spotyka w lesie dzika,
Ten na drzewo zaraz zmyka.
.
Pozwólcie przedstawić sobie:
Pan żubr we własnej osobie.
No, pokaż się, żubrze.
Zróbże minę uprzejmą, żubrze.
.
Dzik jest dziki, dzik jest zły,
Dzik ma bardzo ostre kły.
Kto spotyka w lesie dzika,
Ten na drzewo zaraz zmyka.
Małpy skaczą niedościgle,
Małpy robią małpie figle,
Niech pan spojrzy na pawiana:
Co za małpa, proszę pana!
Dzik jest dziki, dzik jest zły,
Dzik ma bardzo ostre kły.
Kto spotyka w lesie dzika,
Ten na drzewo zaraz zmyka.
.
Bardzo trudno mi jest orzec
czy to ptak, czy nosorożec,
(dla tych, którzy chcą, a warto pozostawiam ślad): https://www.youtube.com/watch?v=D0UAt864EJU
Odyniec według „Słownika gwary łowieckiej” autorstwa Stanisława Hoppe to: „stary dzik samiec poza okresem huczki żyjący samotnie. Poza tym przemawia za ochroną dzika od zagłady, że jest on okrasą polowań, ozdobą kniei i wielką stanowi atrakcję, zwłaszcza szablisty odyniec, ze względu na swą imponującą , wyzywającą postać, siłę, odwagę…” (to tekst cytowany w Słowniku ze źródeł z 1939 roku).
Osobiście miałem jedno spotkanie z dzikami – w Niesulicach nad jeziorem Niesłysz podczas zgrupowania harcerzy ze świdnickiego ZHP. Widziałem samicę, lochę, która przez las przeprowadzała swoje potomstwo, ośmioro. I nie wiedziałem, czy wspinać się na drzewo? Taki odruch. Lecz nic niebezpiecznego się nie wydarzyło.
Teraz szukając informacji na temat dzików z punktu widzenia literaturoznawczego: w gwarze łowieckiej obok lochy funkcjonuje określenie „maciora” jako średniowieczne określenie matki (dodajmy, że „matka” to średniowieczne zdrobnienie) z bardzo dramatycznego, bo opisującego śmierć Chrystusa na krzyżu, tekstu anonimowego autora, zapewne zakonnika – „Lament świętokrzyski”
(dla tych, którzy chcą, a warto pozostawiam ślad): https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/lament-swietokrzyski.pdf.
I tu ze „”Słownika etymologicznego języka polskiego” cytat: „warchlę, warchlak, ‘młody dzik’; prasłowo (nie pożyczka z niem. dawnego warch, ‘młoda świnia, barch’); lit. werszis, ‘cielę’, ‘wół’, prus. werstian, ‘cielę’, łac. verres, ‘wieprz’; indyj. wrszan-, ‘stadnik’, wrszni-, ‘męski’, awest. warszni-, ‘baran’, warszna-, ‘męski’; wywodzone od ‘płodności’.
Ciekawe są wędrówki słów – zapraszam do poszukiwań.
W dzieciństwie słyszałem słowo „warchoł” i gdy jest się dzieckiem, to poznaje się słowa emocjonalnie, co jest oczywiście naturalne. W tym przypadku to słowo, jak po latach odkrywam, jest pejoratywne i oznacza gniew, zamęt, kłótnię i niepokój.
Na mojej „życiowej drodze” zetknąłem się z myśliwymi (m.in. z Krzysztofem), którzy z ambon strzelają do dzików w interesie rolników. Interesujące są rozbieżności punktów widzenia co do intencji i działań w sensie etycznym czy pragmatycznym. Nie umiem tego rozstrzygnąć. Póki co jem dziczyznę, kto by nie pokochał schabowego smażonego na smalcu w panierce.
Jest jeszcze inny kierunek artystyczny – film Agnieszki Holland na podstawie prozy Olgi Tokarczuk – „Pokot”.
Tyle o dzikach na dziś 🙂
Co robią kwiatki na działce – może, gdy mają ochotę, to zakwitną?
Słowa potrafią zmieniać świat na lepszy.
Wojciech Koryciński










