Jedna z najpopularniejszych atrakcji turystycznych nie tylko na Dolnym Śląsku, ale i w Polsce świętuje w tym roku wyjątkowy jubileusz. 30 lat temu otwarto Podziemną Trasę Turystyczną w Kopalni Złota w Złotym Stoku.
To właśnie w tej kopalni możemy zwiedzić unikalne trasy turystyczne, w tym jedyny w Polsce podziemny wodospad w „Sztolni Czarnej Górnej” i przejechać się Pomarańczowym Tramwajem. Do najważniejszych atrakcji kompleksu należą: Sztolnia Gertruda – to odcinek, na którym zobaczymy różne mapy i narzędzia górnicze, ale dojdziemy nim także do laboratorium alchemika i skarbca; z kolei Sztolnia Czarna Górna skrywa 8-metrowy podziemny wodospad i oferuje wyjazd podziemną kolejką; Podziemny spływ łodzią to dodatkowo płatna, klimatyczna trasa prowadząca przez zalany korytarz; Średniowieczna Osada Górnicza to park technologiczny z replikami dawnych maszyn inżynieryjnych napędzanych siłą mięśni; Sztolnia Ochrowa zaś to historyczny, niedawno udostępniony, pełen barw korytarz górniczy.
Historia górnictwa w Złotym Stoku obejmuje ponad 1000 lat tradycji, w trakcie których wydobyto szacunkowo około 16 ton czystego złota.
A wszystko zaczęło się w Średniowieczu, bo najstarsze ślady płukania złota w Złotym Potoku oraz próby jego wydobycia metodami górniczymi pochodzą z X wieku. Historię kopalni tak naprawdę rozpoczyna dokument, w którym książę Henryk IV Probus nadał przywilej górniczy zakonowi cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego. Stało się to w 1273 r. Dzięki bogatym złożom osada szybko się rozwijała i w 1344 r. otrzymała status wolnego miasta górniczego wraz z licznymi przywilejami. Przełom XV i XVI w. okazał się złotym czasem dla kopalni, która stała się potęgą europejską. W pierwszej połowie XVI w. kopalnie i huty przeżywały swój największy rozkwit, dostarczając około 8% całkowitej produkcji złota w Europie. Rocznie wytwarzano tu ok. 110 kg czystego kruszcu. W kopalnię inwestowały najbogatsze rody Europy, w tym słynna spółka Fugger-Thurzo. Swoje udziały w gwarectwie miał również wybitny rzeźbiarz Wit Stwosz. W 1507 r. do Złotego Stoku przeniesiono mennicę książęcą. W 1612 r. w tutejszych sztolniach przeprowadzono jedno z pierwszych na świecie udokumentowanych użyć czarnego prochu do odstrzału skał. Z kolei przełom XVII i XIX w. określa się mianem ery arszeniku. Wojna trzydziestoletnia (1618–1648) oraz wyczerpywanie się łatwo dostępnych żył złota doprowadziły miasto do kryzysu. W 1679 r. do miasta przybył jednak aptekarz i alchemik Hans Schärffenberg. Opracował on rewolucyjną metodę pozyskiwania ze złóż arsenowych arszeniku (tlenku arsenu). Złoto stało się produktem ubocznym, a głównym towarem stał się arszenik. Na początku XX w. kopalnia dostarczała aż 20% światowego zapotrzebowania na ten związek. W XIX w. unowocześniono odzysk złota poprzez nowatorską metodę chlorowania rudy wdrożoną przez Wilhelma Güttlera. Po II wojnie światowej kopalnię przejęło państwo polskie. Prace trwały do 1961 r., kiedy to ze względów ekonomicznych (malejąca opłacalność) definitywnie zakończono eksploatację i zatopiono niższe poziomy. Przez kolejne dekady korytarze stały opuszczone.
Jednak pod koniec maja 1996 r. kopalnia narodziła się na nowo. Dzięki zaangażowaniu lokalnych pasjonatów i obecnej właścicielki Elżbiety Szumskiej, zabezpieczono i otwarto oficjalną Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Złota”. I tak Kopalnia Złota w Złotym Stoku stała się jedną z największych atrakcji turystycznych w Polsce, ponieważ z sukcesem połączyła autentyczną historię z nowoczesnym przemysłem rozrywkowym. Obiekt nie jest nudnym muzeum, lecz interaktywnym kompleksem, który rocznie przyciąga setki tysięcy odwiedzających. Tu turyści mogą liczyć na zobaczenie unikalnych zjawisk i eksponatów.
Oprac. Agnieszka Góralczyk, foto: FB Kopalnia Złota w Złotym Stoku
