4 października 1957 roku o godzinie 19:28:34 czasu uniwersalnego Związek Radziecki wystrzelił w przestrzeń kosmiczną Sputnika 1 – pierwszego w historii sztucznego satelitę Ziemi. Wydarzenie to, stanowiące radziecki wkład w Międzynarodowy Rok Geofizyczny, wstrząsnęło światem i dało oficjalny początek historycznemu wyścigowi kosmicznemu pomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi. Charakterystyczne sygnały radiowe oraz wizualna obecność satelity na niebie były z przejęciem obserwowane przez naukowców i amatorów na całym świecie.
Konstrukcja statku przyciągała uwagę zarówno unikalnym inżynieryjnym rozwiązaniem, jak i walorami estetycznymi. Główny konstruktor Siergiej Korolow nalegał, aby korpus Sputnika miał kształt idealnej sfery o średnicy 580 mm, odrzucając wcześniejsze projekty, które zakładały kształt stożka. Satelita został wykonany z wysokoodblaskowego stopu aluminium o grubości 2 mm i wyposażony w cztery charakterystyczne anteny o długości od 2,4 do 2,9 metra, zamontowane pod kątem 35 stopni. Hermetyczne wnętrze sfery wypełniono azotem, a stale monitorowane ciśnienie gazu miało posłużyć do ewentualnego wykrycia pierwszego w historii uderzenia mikrometeoroidu, do którego jednak podczas misji nie doszło.
Sputnik 1 przyniósł bezcenne dane naukowe dla rozwoju astronautyki. Dzięki badaniu zmian parametrów jego orbity po raz pierwszy w dziejach precyzyjnie zmierzono gęstość górnych warstw atmosfery, a także uzyskano kluczowe informacje o rozprzestrzenianiu się sygnałów radiowych w jonosferze oraz zweryfikowano teoretyczne założenia dotyczące wprowadzania obiektów na orbitę i zjawisk cieplnych. Ciekawostką jest fakt, że przed misją zbudowano dwie bliźniacze sfery – podczas gdy pierwsza z nich zapisała się w historii 4 października, drugi egzemplarz posłużył do testów ziemskich, po czym został umieszczony na pokładzie Sputnika 2 i poleciał w kosmos wraz z psem Łajką.
Marta Kot., fot. NSSDC, NASA/Wikipedia (replika Sputnika 1)
