Dziś, 4 września, przypada kolejna rocznica urodzin jednego z największych geniuszy polskiego romantyzmu, Juliusza Słowackiego. Choć za życia często pozostawał w cieniu Adama Mickiewicza, dziś jego bezkompromisowa i niezwykle nowoczesna twórczość nieprzerwanie kształtuje wrażliwość kolejnych pokoleń.
Urodzony 4 września 1809 roku w Krzemieńcu poeta, dramaturg i filozof stoczył symboliczną walkę o rząd dusz z Mickiewiczem oraz Zygmuntem Krasińskim. Mimo że przeżył zaledwie 39 lat, pozostawił po sobie imponujący dorobek obejmujący trzynaście dramatów, blisko dwadzieścia poematów, powieść oraz setki wierszy i listów. Zmarł na gruźlicę 3 kwietnia 1849 roku w Paryżu i został pochowany na cmentarzu Montmartre. W jego ostatniej drodze uczestniczyło zaledwie trzydziestu rodaków, wśród których znalazł się Cyprian Kamil Norwid. Na pogrzebie zabrakło niemogącej dotrzeć matki poety, a także Adama Mickiewicza. Słowacki był przez lata niedoceniany, a częściowo wydawany z rękopisów dopiero na przełomie XIX i XX wieku, ostatecznie doczekał się należnego miejsca w historii literatury.
Pierwsze spotkanie ze zbrodnią i krwawą maliną
Prawdziwa przygoda młodych czytelników z twórczością wieszcza rozpoczyna się w siódmej lub ósmej klasie szkoły podstawowej. To wtedy uczniowie poznają „Balladynę” – dramat, który pomimo upływu lat wciąż doskonale broni się w oczach młodzieży. Przypominająca mroczny thriller historia bezwzględnej dziewczyny dążącej po trupach do władzy mistrzowsko łączy elementy baśniowe z brutalnym realizmem ludzkich słabości. Zjawiskowe postaci Goplany, Skierki czy Chochlika przeplatają się z motywem winy i kary, dzięki czemu utwór ten zachowuje status nienaruszalnej lektury obowiązkowej.
Licealny bunt, szczyt Mont Blanc i rozrachunek z narodem
W szkołach ponadpodstawowych Słowacki uderza z pełną mocą filozoficznego i patriotycznego buntu, a absolutnym filarem edukacji pozostaje „Kordian”. Licealiści analizują losy młodego bohatera przechodzącego transformację od nieszczęśliwie zakochanego wrażliwca do zdeterminowanego spiskowca próbującego dokonać zamachu na cara. Słynny monolog na szczycie Mont Blanc oraz koncepcja winkelriedyzmu stanowią fundamenty klasycznej wiedzy humanistycznej. Obok tego dramatu uczniowie mierzą się z poruszającym pożegnaniem ze światem w postaci „Testamentu mojego” oraz głębokim rozrachunkiem z narodowymi wadami zawartym w „Grobie Agamemnona”.
Niszowy świat dla koneserów literatury
Osoby wybierające poziom rozszerzony z języka polskiego wkraczają w jeszcze głębszy, niszowy świat artysty. Czeka na nich mroczny dramat „Lilla Weneda” opowiadający o podboju i zagładzie starożytnego plemienia, a także poemat dygresyjny „Beniowski”, w którym wieszcz z genialną ironią i humorem rozprawia się ze swoimi krytykami oraz Mickiewiczem. Dopełnieniem tego obrazu są niezwykle osobiste „Listy do Matki”, pisane do Salomei Słowackiej, które ukazują pełne tęsknoty i czułości ludzkie oblicze poety na emigracji.
Twórczość Słowackiego nieustannie porusza sprawy uniwersalne: samotność, poszukiwanie sensu życia, bunt przeciwko rzeczywistości oraz cenę płaconą za wielkie ideały. Rocznica jego urodzin to doskonały moment, by sięgnąć po tomik jego dzieł i przekonać się, że podręcznikowy wieszcz miał wyjątkowo nowoczesną i bezkompromisową duszę.
Marta Kot, ilustracja: Juliusz Słowacki autorstwa Jamesa Hopwooda
