Co dziesiąty człowiek na Ziemi patrzy na świat i wykonuje codzienne czynności z nieco innej perspektywy. 13 sierpnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Osób Leworęcznych – święto ustanowione w 1992 roku przez brytyjski „Klub Leworęcznych”, mające na celu zwiększanie świadomości na temat potrzeb oraz wyzwań, z jakimi na co dzień zmagają się osoby leworęczne.
Skąd bierze się leworęczność?
Leworęczność, występująca szacunkowo u 8–15% populacji, to wrodzona preferencja używania lewej dłoni do czynności wymagających precyzji, takich jak pisanie, rysowanie czy jedzenie. Prawa ręka pełni wówczas rolę pomocniczą. Pierwsze sygnały preferowania konkretnej strony pojawiają się już w życiu płodowym – badania USG pokazują, że około 90% płodów ssie kciuk prawej dłoni. Cecha ta ostatecznie utrwala się w okolicach 2. roku życia.
Ogromną rolę odgrywa tu genetyka. Gdy oboje rodzice są leworęczni, prawdopodobieństwo wystąpienia tej cechy u dziecka wynosi 46%, podczas gdy u praworęcznych rodziców spada do zaledwie 2%. Co ciekawe, cecha ta towarzyszy ludzkości od prehistorii. Świadczą o tym krzemienne narzędzia wyprofilowane pod lewą dłoń oraz słynne malowidła w argentyńskiej jaskini Cueva de las Manos sprzed ponad 9 tysięcy lat, gdzie niemal 90% obrysowanych na ścianach dłoni to dłonie lewe (co oznacza, że autorzy trzymali rurkę do rozpylania farby w dominującej, prawej ręce).
Cień średniowiecza i wyzwania kulturowe
Na przestrzeni wieków leworęczność nie zawsze spotykała się z akceptacją. W średniowiecznej Europie uważano ją za znak szatana i wiązano z praktykami magicznymi. Echa tych przekonań odnajdziemy nawet w Biblii, gdzie prawa ręka przywoływana jest w pozytywnym kontekście aż sto razy, podczas gdy lewa pojawia się dwadzieścia pięć razy i zawsze w znaczeniu negatywnym.
Do dziś statystyki leworęczności różnią się w zależności od rejonu świata. W krajach islamskich, gdzie lewa ręka tradycyjnie służy do czynności uznawanych za nieczyste, leworęczni stanowią zaledwie 2,6% populacji (np. w Turcji). Na przeciwnym biegunie znajdują się Inuici, u których odsetek ten sięga aż 20%, a także mieszkańcy Izraela.
Świat uszyty na miarę praworęcznych
Przez stulecia niemal wszystkie przedmioty użytku codziennego projektowano z myślą o praworęcznym ogóle. Pisanie od lewej do prawej przez leworęcznych powoduje rozmazywanie atramentu i zasłanianie tekstu dłonią, a tradycyjne nożyczki bywają dla leworęcznych zupełnie niefunkcjonalne. Dopiero w XX wieku ruszyła masowa produkcja dedykowanych akcesoriów, takich jak profilowane noże, myszki komputerowe, przyrządy geometryczne czy zeszyty ze skośną linią.
Przełomem było także odejście od powszechnej niegdyś, szkodliwej praktyki przestawiania dzieci na siłę na prawą rękę. Współczesna medycyna i psychologia jasno wskazują, że zmuszanie do zmiany naturalnych predyspozycji prowadzi do zaburzeń motorycznych, mylenia kierunków, dysleksji, gorszych wyników w nauce, a w skrajnych przypadkach – jąkania, stresu nerwicowego i wycofania społecznego.
Genialne umysły, artyści i światowe sławy
Brak wrodzonej dominacji prawej dłoni bardzo często idzie w parze z wyjątkowymi uzdolnieniami. Badacze wskazują, że osoby leworęczne nieprzeciętnie często wykazują talenty muzyczne, plastyczne oraz matematyczne. Lista słynnych leworęcznych postaci na przestrzeni wieków jest imponująca:
- Artyści i myśliciele: Leonardo da Vinci, Michał Anioł, Pablo Picasso, Albert Einstein, Fryderyk Nietzsche oraz Iwan Pawłow.
- Muzycy: Ludwig van Beethoven, Niccolò Paganini, Jimi Hendrix, Paul McCartney, Ringo Starr, Bob Dylan, Sting oraz Krzysztof Penderecki.
- Wodzowie i mężowie stanu: Aleksander Wielki, Juliusz Cezar, Napoleon Bonaparte, Winston Churchill, a także prezydenci USA – Gerald Ford, Ronald Reagan, George H.W. Bush czy Bill Clinton.
- Pisarze i aktorzy: Hans Christian Andersen, Johann Wolfgang von Goethe, Mark Twain, Marilyn Monroe, Charlie Chaplin, Robert De Niro, Tom Cruise oraz Nicole Kidman.
- Sportowcy: Martina Navratilova, John McEnroe i Monika Seles.
Co ciekawe, wyższy odsetek lewostronnych osobników obserwuje się także u niektórych gatunków zwierząt, m.in. u kangurów, szympansów, psów, kotów czy ptaków. Z kolei badania naukowe przeprowadzone na uczelniach w Toronto i Londynie wykazały, że lewo- oraz oburęczność występuje statystycznie częściej wśród osób homoseksualnych i transseksualnych.
Marta Kot
