Niepozorny dom jednorodzinny w miejscowości Łazy (województwo śląskie) skrywa pod swoim dachem niezwykłą tajemnicę. To właśnie tam znajduje się jedna z największych i najważniejszych kolonii rozrodczych nocka orzęsionego w Polsce. Każdego roku na strych budynku powracają setki tych rzadkich, zagrożonych wyginięciem ssaków, by wydać na świat młode. Obecnie kolonia liczy już ponad 600 osobników! Dzięki wielkiemu sercu właścicieli oraz wsparciu ekspertów, dom przeszedł zaawansowany technicznie remont, który pogodził codzienne życie ludzi z ochroną przyrody.
Dla gospodarzy budynku obecność tak potężnej kolonii była powodem do dumy, ale też sporym wyzwaniem logistycznym. Nietoperze upodobały sobie strych, który domownikom służył do przechowywania rzeczy. Z biegiem czasu gromadzące się guano (odchody nietoperzy) zaczęło niszczyć warstwę ocieplenia dachu i zanieczyszczać otoczenie.
Właściciele ani myśleli jednak o pozbywaniu się skrzydlatych lokatorów. Zamiast tego zaczęli szukać rozwiązania, które pozwoliłoby ochronić nocki, a jednocześnie przywrócić strych do użytku. W tym celu zwrócili się o pomoc do specjalistów z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy (OTON). Wspólnie wypracowano plan, a organizacja objęła kolonię stałym monitoringiem i opieką.
Działania naprawcze i modernizacyjne na strychu zostały sfinansowane w ramach funduszu projektowego Bat Grants. Cały proces podzielono na dwa kluczowe etapy:
- I Etap (2023–2024): Skupiono się na zminimalizowaniu najbardziej uciążliwych skutków sąsiedztwa. Na strychu zamontowano specjalną platformę przechwytującą guano, zabezpieczając strukturę domu i ułatwiając sprzątanie.
- II Etap (2025–2026): To prawdziwy technologiczny skok, który zabezpieczył kolonię na przyszłość i poprawił mikroklimat panujący pod dachem.
Co dokładnie zmieniło się na strychu w Łazach?
- wentylacja grawitacyjna: chroni pomieszczenie przed ekstremalnym przegrzewaniem się podczas letnich upałów
- stabilizacja temperatury: zainstalowano specjalny zbiornik z glikolem, który wyrównuje skoki temperatur, oraz zamontowano bezpieczne nisze schronieniowe na chłodniejsze dni
- komfort i dyskrecja: wnętrze zostało zaciemnione specjalnymi roletami, a konstrukcję budynku dodatkowo odizolowano od zanieczyszczeń
- podgląd na żywo: uruchomiono zaawansowany system monitoringu z kamerą na podczerwień oraz czujnikami termicznymi, co pozwala badaczom podglądać życie nocków bez niepokojenia ich.
Dzięki zaangażowaniu właścicieli domu, pasji przyrodników z OTON oraz środkom z projektu Bat Grants, Łazy stały się wzorem tego, jak człowiek może żyć w symbiozie z dziką przyrodą. Ponad 600 nocków orzęsionych zyskało bezpieczny, luksusowy dom narodzin, a mieszkańcy odzyskali czystą i funkcjonalną przestrzeń.
– Kiedy prace zakończono w kwietniu 2026 roku, nikt nie przypuszczał, że już kilka tygodni później początek lata okaże się rekordowo gorący. Na nieużytkowych strychach temperatura może być znacznie wyższa niż na zewnątrz, a dla kolonii rozrodczych nietoperzy przegrzanie stanowi jedno z największych zagrożeń. Samice wychowujące młode są w tym okresie szczególnie wrażliwe na ekstremalne warunki – tłumaczy Andrzej Węgiel. – Właśnie wtedy okazało się, jak ważne były wykonane wcześniej prace. System wentylacji, zaciemnienie okien oraz rozwiązania stabilizujące temperaturę ograniczyły nagrzewanie się strychu i stworzyły nietoperzom bezpieczniejsze warunki do wychowania młodych. Remont, który początkowo miał przede wszystkim ułatwić wspólne funkcjonowanie ludzi i nietoperzy, stał się jednocześnie ochroną kolonii przed skutkami coraz częściej występujących fal upałów.
Efekty działań są wyraźnie widoczne
Liczebność kolonii wzrosła z około czterystu do ponad sześciuset osobników, co potwierdza, że nawet w prywatnym domu można stworzyć miejsce, w którym ludzie i jedne z najrzadszych polskich zwierząt mogą bezpiecznie funkcjonować pod jednym dachem.
Remont kolonii nocka orzęsionego w Łazach został zrealizowany dzięki dofinansowaniu w ramach Programu Bat Grants, ze środków Komisji Europejskiej w ramach projektu nr LIFE20 NAT/PL/001427 (LIFE+ PODKOWIEC TOWERS). Działania tego projektu na terenie Polski dofinansowane są z Instrumentu Finansowego LIFE oraz przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Karolina Osińska-Marcińczyk, fot. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy
