Niemowlęta pachną wyjątkowo, co z pewnością potwierdzi każdy rodzic. Badacze z Uniwersytetu Wrocławskiego wraz z międzynarodowym zespołem otrzymali prestiżową Nagrodę Ig Nobla za wyjaśnienie biologicznej tajemnicy dziecięcego zapachu oraz przeanalizowanie, jak ta niezwykła preferencja zmienia się na przestrzeni lat.
Zespół tworzony przez prof. Agnieszkę Sorokowską i Tomasza Frąckowiaka z Instytutu Psychologii UWr oraz Ilonę Croy z Uniwersytetu w Jenie i Thomasa Hummela z Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie od lat prowadzi badania nad ludzkim węchem. Informacja o przyznaniu nagrody początkowo wydała się polskiej badaczce niemal niewiarygodna, a wręcz wzięta za branżowy żart. Ig Nobel przyznawany jest jednak za osiągnięcia, które najpierw rozbawiają, a chwilę później zmuszają do refleksji. Prof. Sorokowska podkreśla, że to wyróżnienie może przyciągnąć uwagę do zmysłu węchu, o którym na co dzień rzadko myślimy w sposób świadomy.
Zapach dziecka wygrywa z zapachem partnera
W wyróżnionym badaniu kwestionariuszowym wzięło udział 255 matek i ojców, którzy oceniali przyjemność zapachu ciała swoich dzieci oraz partnerów. Przeanalizowane dane przyniosły jednoznaczne wnioski, pokazując, że zapach ciała niemowląt i małych dzieci był dla rodziców zdecydowanie najprzyjemniejszy, przebijając w ocenach nawet zapach partnera lub partnerki. Wraz z wiekiem dziecka ta szczególna preferencja węchowa jednak wyraźnie spadała, niezależnie od tego, jak dobre i bliskie relacje łączyły rodziców ze swoją pociechą.
Ewolucja, mózg i trudny okres dojrzewania
Początkowy kwestionariusz stał się punktem wyjścia do szeroko zakrojonego projektu, w ramach którego zebrano próbki zapachu ciała od ponad 300 dzieci w różnym wieku. Poddano je analizom genetycznym oraz badaniom mózgu z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego. Okazało się, że zapach niemowlęcia wpisuje się w tak zwaną Kindchenschemę, czyli zestaw uroczych cech małego dziecka, które aktywują w mózgu rodzica układ nagrody i wyzwalają silne zachowania opiekuńcze.
Zjawisko to ulega jednak drastycznej zmianie w okresie dojrzewania, kiedy to rodzice mają znacznie większe trudności z rozpoznaniem nastolatka wyłącznie po węchu. Co ciekawe, matki mogą wówczas odczuwać chwilową awersję do zapachu dorastających synów, a ojcowie do zapachu córek. Po zakończeniu okresu dojrzewania rodzice ponowie oswajają się z zapachem swoich dzieci i zaczynają go znów odbierać z dużą sympatią.
Biologiczny mechanizm miłości
Odkrycie naukowców dowodzi, że ludzkie zapachy są nosicielami kluczowych informacji biologicznych i społecznych. Choć ewolucyjnie jesteśmy zaprogramowani do bezwarunkowej opieki nad najmłodszymi, nasza relacja z bliskimi ma też wymiar adaptacyjny, co oznacza, że potrafimy nauczyć się kochać zapach ważnych dla nas osób na nowo, gdy te zmieniają się na kolejnych etapach życia.
To wcale nie „śmieszna” nagroda
Wyróżnienia Ig Nobel wręczane są od 1991 roku, a tegoroczna ceremonia z 3 września po raz pierwszy w historii odbyła się na terenie Europy, w Szwajcarii. Nagroda Ig Nobla to satyryczny odpowiednik słynnej Nagrody Nobla, przyznawany od 1991 roku za autentyczne, choć nietypowe odkrycia naukowe. Główną ideą wyróżnienia jest honorowanie badań, które najpierw rozbawiają odbiorców, a chwilę później zmuszają ich do refleksji. Statuetki wręczają często prawdziwi laureaci Nagrody Nobla, co podkreśla humorystyczny, ale wciąż pełen szacunku dla nauki charakter tej inicjatywy.
Marta Kot, fot. UWr
