Ratują zabytki, pokazują ich historię oraz są świetnym miejscem na spędzenie czasu z rodziną. Tu drzemie też wiele ciekawych historii, o których dyrektor Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej, Katarzyna Szczerbińska-Tercjak opowiada w rozmowie z Oliwią Pawełczyk.
Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej – ile to już lat historii i tradycji?
Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej działa od ponad dwóch dekad. Nasza działalność rozpoczęła się na początku 2004 roku, kiedy pasjonaci kolei postanowili ocalić przed zniszczeniem zabytkową parowozownię i znajdujący się tu tabor. Dziś jesteśmy jednym z największych muzeów techniki kolejowej w Polsce, a historia tego miejsca sięga znacznie dalej – sama parowozownia funkcjonuje od początku XX wieku i jest świadkiem epoki pary, elektryfikacji i wielkich przemian transportowych. Muzeum funkcjonuje jako oddział Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska, która prowadzi w sumie pięć innych obiektów muzealnych. Jesteśmy niezależną organizacją pozarządową, co oznacza, że nie otrzymujemy stałych dotacji ani finansowania z budżetu państwa – sami utrzymujemy nasze muzeum, pozyskując środki na działalność i inwestycje z własnych projektów, darowizn i sprzedaży usług edukacyjnych. Za sukces muzeum odpowiada zespół wyjątkowych ludzi, którzy swoją wiedzą, zaangażowaniem i pasją ożywiają historię kolei. Prezes prof. Piotr Gerber nadzoruje kierunek strategiczny muzeum, zapewniając stabilność finansową i kontakty krajowe oraz międzynarodowe. Bardzo ważną rolę odegrał Kustosz Zbigniew Gryzgot, który pomógł nam uratować obiekt i wyremontował jeżdżący parowóz TKt48-18. Moją rolą, jako dyrektorki, jest łączenie tych wysiłków w spójną całość – zarządzanie codzienną działalnością muzeum, rozwój edukacyjny, współpraca z mediami oraz organizacja wydarzeń dla odwiedzających. Nie sposób też nie wspomnieć o naszych pasjonatach kolejarzach, którzy z ogromnym zaangażowaniem uruchamiają zabytkowy tabor, dbając, aby każdy parowóz i lokomotywa mogły znów ruszyć po torach i pokazać swoją dawną świetność. Równie ważną rolę odgrywają przewodnicy, którzy z pasją i wiedzą opowiadają turystom historie kolei, tłumaczą działanie maszyn i przenoszą odwiedzających w świat minionych epok. To nie tylko muzeum – to żywy organizm, w którym historia, edukacja i emocje splatają się dzięki ludziom z pasją stojącym za każdym parowozem, każdą wystawą i każdą opowieścią, którą możemy przekazać naszym gościom.
Jakie stałe atrakcje czekają na odwiedzających?
Największą atrakcją jest oczywiście kolekcja zabytkowych parowozów, lokomotyw spalinowych i elektrycznych oraz wagonów historycznych. Udostępniamy do zwiedzania halę wachlarzową z unikatową architekturą, ekspozycje poświęcone historii kolei, makiety oraz wystawy tematyczne. Ogromnym zainteresowaniem cieszy się możliwość wejścia do wybranych lokomotyw, poznania pracy maszynisty „od kuchni” oraz przejażdżki zabytkowym taborem po terenie bocznicy.
A jakie atrakcje dodatkowe zaproponujecie gościom w tym roku?
W tym roku stawiamy na wydarzenia rodzinne i historyczne rekonstrukcje. Planujemy tematyczne weekendy z uruchamianiem wybranych pojazdów, pikniki kolejowe, warsztaty edukacyjne dla dzieci i młodzieży oraz specjalne wydarzenia sezonowe. Chcemy, aby muzeum było miejscem spotkań – nie tylko dla pasjonatów kolei, ale dla całych rodzin.
Zawsze intrygował mnie ten żółty autobus, który stoi wśród parowozów – jaka jest jego historia?
Ten charakterystyczny żółty autobus to prawdziwy amerykański school bus, czyli pojazd, którym dzieci w USA codziennie dojeżdżają do szkoły. Został sprowadzony do Polski z myślą o tym, aby również u nas służył najmłodszym – przede wszystkim podczas wycieczek szkolnych i wydarzeń edukacyjnych. To symbol dziecięcej radości i bezpiecznej podróży, który w niezwykły sposób łączy amerykańską tradycję z polskim dziedzictwem kolejowym. Wśród parowozów wygląda nieco egzotycznie, ale właśnie dlatego tak bardzo przyciąga uwagę odwiedzających. Serdecznie zapraszamy szkoły i grupy zorganizowane – możliwość przyjazdu i udziału w zajęciach w takiej oprawie to dla dzieci niezapomniane przeżycie.
Ludzie lubią do Was przyjeżdżać?
Zdecydowanie tak. Odwiedzają nas rodziny z dziećmi, pasjonaci techniki, seniorzy pamiętający czasy pary, a także turyści z zagranicy. Bardzo często słyszymy, że wizyta u nas to podróż sentymentalna – powrót do dzieciństwa, do wspomnień z podróży z dziadkami czy rodzicami. Cieszy nas, że muzeum budzi emocje.
Proszę opowiedzieć o wielkiej inwestycji, która będzie realizowana w muzeum.
Realizujemy obecnie jedną z największych inwestycji w historii muzeum –projekt Kolej Łączy Kultury wspólnie z Województwem Pardubickim oraz Miastem Dzierżoniów. To kompleksowa rewitalizacja części infrastruktury oraz modernizacja przestrzeni wystawienniczej. Projekt obejmuje m.in. remont budynku, poprawę warunków przechowywania zabytków, stworzenie nowoczesnej przestrzeni edukacyjnej oraz udostępnienie nowych ekspozycji dla zwiedzających, i co najważniejsze ponad remont ponad 30 eksponatów kolejowych. Inwestycja współfinansowana jest ze środków europejskich w ramach programu transgranicznego Interreg Polska–Czechy. To ogromny krok w stronę profesjonalnej ochrony dziedzictwa techniki i podniesienia standardu zwiedzania.
W muzeum kręcone były zdjęcia do „Lalki”, która pojawi się na platformie Netflix – jest to duże wyróżnienie dla muzeum?
Tak, to dla nas ogromne wyróżnienie. Adaptacja powieści Lalka autorstwa Bolesława Prusa to produkcja o dużej skali i znaczeniu kulturowym. Fakt, że twórcy wybrali nasze muzeum jako plan zdjęciowy, potwierdza autentyczność i wyjątkowy klimat tego miejsca. W 2025 roku kręcone były zdjęcia do 4 dużych produkcji filmowych w tym : serialu Lalka dla Netflixa w reżyserii Pawła Maślony, filmu fabularnego Lalka w reżyserii Macieja Kawalskiego, filmu Idioci Małgorzaty Szumowskiej i Michała Englerta oraz polskiego westerny Jana Holoubka Dziki, Dziki Wschód.
Jacy aktorzy pojawili się na planie?
Na planach pojawili się aktorzy z czołówki polskiej i zagranicznej sceny filmowej, cieszy nas to, że dzięki zachowanym autentycznym wyglądowi parowozowni można bez żadnej stylizacji odgrywać sceny do wielu filmów.
Które miejsca zobaczymy w ekranizacji?
W ekranizacji zobaczymy m.in. wybrane parowozy oraz fragmenty infrastruktury kolejowej, które idealnie oddają klimat przełomu XIX i XX wieku. Nasza przestrzeń doskonale wpisuje się w realia epoki przedstawionej w powieści. Ciekawą pamiątką po filmie Lalka- jest odrestaurowana salonka z XIX wieku, którą turyści mogą odwiedzać, a nawet zjeść w niej kolację.
Zdjęcia do jakich jeszcze filmów czy seriali były realizowane w muzeum?
Muzeum Kolejnictwa na Śląsku od lat jest cenioną i rozpoznawalną przestrzenią filmową. Autentyczna infrastruktura kolejowa, zabytkowe parowozy i industrialny klimat sprawiają, że nasze muzeum regularnie wybierane jest przez twórców filmowych z Polski i z zagranicy. Na terenie muzeum realizowane były m.in.: Letnie przesilenie (2015) , reż. Michał Rogalski ,Der Überläufer / Dezerter (2020), reż. Florian Gallenberg, Produkcja Bollywood – zdjęcia do filmu fabularnego realizowane przez indyjską ekipę filmowową , Legacy / Dziedzic (2021), reż. Diederik van Rooijen , Persona Non Grata (2016), reż. Cellin Gluck , Kurier, reż. Władysław Pasikowski , Czarny Mercedes, reż. Janusz Majewski , Dom pod Dwoma Orłami – serial telewizyjny , Teledyski muzyczne artystów: Cleo oraz Łzy , Finałowy odcinek programu Top Model , Programy historyczne realizowane z udziałem Bogusława Wołoszańskiego, Holwnderski film fabularny Will – zdjęcia planowe na terenie muzeum. Udział w tak różnorodnych i prestiżowych produkcjach potwierdza, że Muzeum Kolejnictwa na Śląsku jest miejscem wyjątkowym – autentycznym, rozpoznawalnym i atrakcyjnym nie tylko dla turystów, ale również dla branży filmowej.
Dziękuję za rozmowę.
Fot. użyczone
